Gerbrand Bakker - Boven is het stil

Boven is het stil vertelt het verhaal van Helmer. Het boek begint als Helmer zijn vader 'verstoot' naar boven in de boerderij. De oude man is zwak en dat wordt er door de manier waarop Helmer hem (niet) verzorgt niet beter op. Af en toe krijgt hij iets kleins te eten. En als iemand vraagt of die zijn vader mag zien zegt hij: die slaapt. Overduidelijk heeft Helmer een diepgewortelde afkeer van zijn vader. Een oude, hulpeloze man.

Langzamerhand kom je erachter waarom dat zo is, hoe dat zo is gekomen. Zijn vader was niet altijd zo hulpeloos, nee, hij regeerde met straffe hand zijn bedrijf. En Helmer is niet uit vrije wil boer geworden, hij studeerde in Amsterdam. Maar toen zijn tweelingbroer Henk, de oogappel van zijn vader, omkwam bij een verkeersongeval dat door zijn verloofde Riet werd veroorzaakt, heeft de vader Helmer gedwongen zijn studie af te breken en te werken op de boerderij. En nu, jAren later, kan Helmer zich eindelijk afreageren. En doet dat ook, maar stilletjes. Zijn vader snapt niet waarom Helmer zo vijandig tegen hem doet.

In de loop van het verhaal duiken vrij onverwacht personen uit Helmers verleden op: de verloofde die door de vader het huis uit is gezet nadat Henk om was gekomen en de oude knecht, die na een vreselijke ruzie door de vader was weggestuurd. Voor de verloofde doet Helmer alsof zijn vader (al) is overleden. Even denkt hij dat ze voor hem komt, hij is immers eigenlijk zijn broer (tweeling!), ma ar ze wil eigenlijk alleen maar een soort noodopvang voor haar zoon regelen. Ook al zo'n rare figuur, die als het aan hem ligt, de hele dag lusteloos in bed doorbrengt.

Tsjee, wat een zwaar boek, en wat een vreselijk goed gekozen titel. Want niet alleen is het letterlijk stil (de vader zegt wel erg weinig en dat wat hij zegt, daar wordt geen gehoor aan gegeven), maar ook is het stil in het hoofd van de ik-persoon (Helmer). Hij handelt wel, maar lijkt daarbij vrij weinig te denken, te voelen. Beklemmend gewoon.

Mooi boek!

Michel Faber - The crimson petal and the white

Al tijden en tijden lag er een dikke pil in de kast: The crimson petal and the white, van Michel Faber. Zo'n dikke pil (ong 850 dichtbedrukte pagina's) dat ik de rust moest vinden om eraan te beginnen. Twee weken deed ik erover (en dat voor mij best snel), want ik werd gegrepen door de personages, de vertelwijze en het verhaal.

Londen, 1875. Sugar, een 19-jarig meisje met een groot intellectueel vermogen maar door haar afkomst veroordeeld tot de prostitutie, ontmoet de zoon van een industrieel, William Rackham.

Die zit op dat moment in de puree. Zijn vrouw Agnes gedraagt zich erg vreemd (en alleen wij lezers weten dat dat komt door een tumor in haar hoofd), het bestaan van zijn dochtertje Sophie (6 jaar) wordt bijna geheim gehouden om zijn vrouw niet van haar stuk te brengen, zijn broer is een wereldvreemde man die worstelt met zijn geloof en de begeerte die hij voelt voor een vriendin. Tot overmaat van ramp vindt Williams vader dat William nu maar eens aan de slag moet in de zaak, een parfumerie en knijpt, om dat voor elkaar te krijgen, de financiële kraan langzaam steeds een stukje dicht. De familie bevindt zich als gevolg van dit alles in een sociaal isolement.

William is het soort man dat iedereen de schuld geeft van zijn misère, behalve natuurlijk zichzelf. Maar als hij Sugar ontmoet, krijgt hij weer een doel in het leven: hij wil haar redden uit de prostitutie. Om haar gaat hij aan de slag, wat zijn financiële situatie vrijwel onmiddelijk weer uitstekend maakt. Hij huurt voor haar een huis en zorgt goed voor haar. Zijn leven lijkt dan in een stijgende lijn te komen. En zo ook het leven van Sugar. Van een simpel hoertje uit de slechtere wijken van Londen wordt ze de maitresse van een rijk man.

Maar dan slaat het verhaal om: impulsief biedt Sugar aan om gouvernante te worden van Williams dochter en William accepteert dat. Natuurlijk wordt ze daarmee van de verleidelijke vrouw in een privé-sekspaleisje een doodgewone medewerkster van zijn huishouden, wonend onder zijn dak. En daarmee slaat ook de stijgende lijn in zowel het leven van William als dat van Sugar om in een neerwaartse spiraal. Want William is en blijft een man die zijn eigen keuzes, als die tot problemen leiden, blijft afschuiven op anderen.

Prachtig boek! Zeer beeldend beschreven, interessante personages, een voor mijn smaak prettig tempo. Ja, zeer de moeite waard.

Janne IJmker - Achtendertig nachten

Ik begon aan Achtendertig nachten van Janne IJmker in het boekenhotel in Doldersum, waar ik pas was, en na daar de eerste 100 pagina's te hebben gelezen bestelde ik het boek direct na thuiskomst. Ik moest even op de levering wachten, maar vorige week was het zo ver en kon ik verder lezen.

Het is 1767, en de Drenthse Elsjen, zwanger van haar tweede kind, heeft haar man Jan gedood. Ze is in het gevang in Assen terecht gekomen in afwachting van haar veroordeling. De dagen die haar resten tussen de geboorte van haar dochtertje en de dag van de uitspraak besteedt ze aan het beschrijven van haar leven. En wat voor een leven is dat geweest. Een leven op een welvarende hoeve in Doldersum. Maar geen gemakkelijk leven. Elsjen gaat eerst gebukt onder het juk van haar sterke grootmoeder ('Otie' in streektaal) en haar frele moeder, daarna min of meer zelfstandig levend met haar broers tot ze ('omdat haar Otie dat gewild zou hebben') trouwt en haar Jan wel eens even duidelijk zal maken wie er de broek aan heeft op de boerderij. Maar die ondertussen wel bij het minste of het geringste zijn eigen moeder in stelling brengt. Door dat leven is het bijna onafwendbaar dat Elsjen Jan om zal brengen.

Mooi boek. Het leven op een boerderij in de 18e eeuw wordt zeer beeldend beschreven. Het bijgeloof en het geloof, de enrom sterke sociale controle, de tradities en het gewone boerenleven met zijn jaarlijks terugkerende taken en gelukkig niet jaarlijks terugkerende problemen als te veel of te weinig regen, ziektes: IJmker neemt je moeiteloos mee terug in de tijd. Het enige jammere vind ik dat Elsjen in de cel van een statige, rijke en sterke boerin verandert in bijna een kind, die moet steunen op haar verzorgster. IJmker had met het heel laten van Elsjens eigenwaarde een _nog_ beter boek kunnen schrijven.

Nina Killham - Hoe kluts ik een muts?

Als lekker flutje tussendoor las ik Nina Killham - Hoe kluts ik een muts? Oorspronkelijke titel: How to cook a tart, uit 2002. Vertaling door Saskia Kotte.

Jasmine March is kookboekenschrijfster. En tegen de trend van minder vet, minder zout en, volgens Jamine daardoor minder smakelijk eten in schrijft zij over lekker romig, vet eten. Door al dat vet is zij natuurlijk de slankste niet. Geen probleem zou je zeggen.

Maar haar dochter, Careme, vernoemd naar een beroemde kok, wil, zoals het een goede puberdochter betaamt, niet zo worden als haar moeder en is dus zo anorectisch als de pest. En geobsedeerd door de gedachte haar maagdelijkheid zo snel mogelijk kwijt te raken.

Tot overmaat van ramp besluit haar man, Daniel, een mislukt acteur en toneeldocent aan een tweederangs theaterschooltje, in te gaan op de avances van een van zijn studentes. Die trouwens ook al een bijzondere eetgewoonte heeft.

Het loopt natuurlijk allemaal vreselijk uit de hand, en dat weet je al aan het begin: "Wat een afschuwelijke manier om de dag te beginnen, dacht Jasmine March, terwijl ze neerkeek op de appetijtelijke minnares van haar echtgenoot die dood op haar keukenvloer lag." De rest van deze chicklit vertelt hoe het zover gekomen is.

V

E

R

K

L

A

P

P

E

R

De titel is wel heel erg gepast gekozen: het is de oplossing die Jasmine kiest om van het lijk af te komen. Brrr...

Jan Terlouw - Zoektocht in Katoren

In 1971 verscheen het eerste jeugdboek van de hand van Jan Terlouw: de Koning van Katoren. Door een aantal moeilijke opdrachten te vervullen werd Stach in dat boek koning van het land Katoren. Deze opdrachten hadden eigenlijk allemaal te maken met (toen actuele) maatschappelijke problemen zoals verzuiling, geluidsoverlast en luchtvervuiling. Een boek waar ikzelf als kind van genoot, al begreep ik de link met de maatschappelijke problemen pas later.

Gisteren verscheen het vervolg op de Koning van Katoren: Zoektocht in Katoren. Dit boek speelt zich af als Stach inmiddels alweer ruim 40 jaar koning is. De hoofdpersoon, Koss, wederom een jongen van 17 jaar, reist door Katoren op zoek naar iemand (doet er nu even niet toe waarom). Koss komt zo, net als Stach 40 jaar eerder, overal in het land maatschappelijke problemen tegen. Maar waar Stach met de opdracht rondreisde de problemen op te lossen, ondergaat Koss ze. Als simpele geitenhoeder verbaast hij zich vooral. Pas als hij zich realiseert dat hijzelf een rol kan spelen in het oplossen van een van de problemen, komt hij in actie. En dat loopt vreselijk mis. Hij eindigt in het gevang. Gelukkig schieten zijn vrienden die hij overal in het land heeft gemaakt tijdens zijn zoektocht, hem te hulp.

Best een onderhoudend boek en passend op de huidige maatschappelijke problemen. Maar toch: het haalt het niet bij het origineel. Koss is gewoon minder leuk dan Stach. Ook de thematiek is minder scherp neergezet: Terlouw haalt simpelweg veel te veel maatschappelijke problemen aan, ze buitelen letterlijk over elkaar heen. Een selectie hieruit had het boek krachtiger gemaakt. Het einde daarentegen is wel weer leuk en origineel.

Al met al goed voor een paar leuke uurtjes.

Marjolijn Februari - De literaire kring

Aangestoken door het enthousiasme van Eisjen en het feit dat ik dit boek kreeg van een collega van Sjaak, met als opdracht voorin: "om je eens een paar avonden ongemakkelijk te voelen..." begon ik met behoorlijk hooggespannen verwachtingen aan de Literaire Kring van Marjolijn Februari. Ik kende Februari al van haar heerlijk scherpe columns die ik zelden oversla in de zaterdagse Volkskrant. In die columns neemt ze gewoonlijk een maatschappelijk thema, haalt er wat literaire klassiekers bij, verbindt dit op een soepele manier aan een wetenschappelijke theorie en komt tot een conclusie. Geschreven op een heldere en scherpzinnige manier. In de ik-vorm.

Het verhaal
Een dorp ergens in het gooi wordt 'opgeschrikt' doordat een meisje dat daar vroeger woonde een boek heeft geschreven. Welke dorpsgeheimen onthult ze in het boek? Gaat ze in dat boek wellicht in op het schandaal waarbij haar vader, die lid was van de literaire kring in het dorp, betrokken was?

Jammer genoeg vond ik het boek niets. Februari probeert haar columnstijl tot een roman uit te trekken en daar is het dan te dun voor. De personages zijn vlakkerdanvlak, maar lopen wel te pas en te onpas prachtige volzinnen over literaire (meester)werken uit te kramen. Zelfs het bimbootje dat eigenlijk nergens voor warmloopt (behalve dan voor het nieuwste model zonnebril), kent ineens haar klassiekers. Bijzonder ergerniswekkend. Het kostte me opvallend veel tijd en moeite om me door dit boek heen te worstelen.

Nee, laat Februari haar scherpe stijl maar vooral in haar columns naar voren komen. Daar lukt het haar om me mee te krijgen.

Anna Enquist - De thuiskomst

Nog zo´n kadootje gehoord: op haar wat treurige, ietwat monotone manier van spreken las Anna Enquist me De thuiskomst voor. Het was dat ik moest rijden anders had ik me de ogen uit de kop gehuild.

Die arme Elizabeth Cook, die ver over de negentig is aan het eind van het boek, maar nog immer 'zeer goed te pas' maar die wel al haar kinderen verloor. De oudste werd 30, de jongsten stierven in het kraambed. En haar man. En haar beste vriend. En eigenlijk iedereen om zich heen.

Mooi moment in het boek is als James, de man van Elizabeth, haar vertelt dat hij het thuis zo naar vond want dat zijn moeder na het verliezen van een aantal kinderen alleen nog maar zo treurig kon zijn. En dat dat zo verstikkend was. En volgens mij niet zo goed doorheeft dat met Elizabeth hetzelfde gebeurt. Iedere keer raakt zij zwanger als hij aan wal is, maar de geboortes van zijn kinderen maakt hij zelden mee. Die moet ze alleen door. En al die sterfgevallen ook.

Wat een verschil tussen elke rouwsoort: over de baby's die doodgaan, wordt geen woord meer gesproken. Maar het meiske dat overleed toen ze vier was wekenlijks op het kerkhof bezocht. Speelt hierbij ook het schuldgevoel waar Elizabeth zo'n last van heeft een rol? Ze vindt dat het immers haar schuld is dat de kleine meid omkwam.

Belangrijkste voor mij was de groeiende kloof tussen Elizabeth en James. James is niet alleen telkens lang weg, maar de afstand tussen hun belevingswerelden wordt bij elke reis groter totdat die onoverbrugbaar geworden is. Elizabeth denkt James te kennen, te weten dat hij voor haar terug zal komen. Maar dat blijkt aan het eind toch wel net iets anders te zijn.